Naš novinski članak možete pročitati i na mađarskom.
U novoj školskoj godini nastaviće se ili će biti pokrenuto više mera na nivou ministarstva koje direktno utiču na učenike, nastavnike i porodice. To je značajan procenat stanovništva, jer će školska 2026/2027. godina 1. septembra početi za približno 770 hiljada učenika osnovnih i srednjih škola. Do sada je u prvi razred upisano 62.450 dece, uključujući približno 1.290 mališana koji će početi školovanje na mađarskom jeziku. Ove školske godine posebna pažnja biće posvećena i obrazovanju manjina, očuvanju odeljenja sa malim brojem učenika na mađarskom jeziku, obezbeđivanju udžbenika i daljoj modernizaciji obrazovanja. Pitali smo državnu sekretarku za obrazovanje Aniku Jeras o najvažnijim pitanjima za početak školske godine.
Koliko učenika će početi školsku 2026/2027. godinu u Srbiji? Koliko će biti učenika prvih razreda, osnovnih i srednjih škola?
– Na početku nove školske godine, ukupno 770 hiljada učenika počeće školovanje u osnovnim i srednjim školama u Srbiji. 530 hiljada u osnovnim školama i 240 hiljada u srednjim školama. Do sada je u prvi razred upisano 62.450 dece, ali upis je i dalje u toku, pa se očekuje da će se ovaj broj još povećavati. Naravno, većina prvaka započinje školovanje u većim gradovima, ali nam je podjednako važan i početak školske godine u manjim naseljima i odeljenjima sa malim brojem učenika. Naš cilj je da svako dete, bez obzira na mesto stanovanja i broj učenika u odeljenju, može da uči u odgovarajućim uslovima – na svom maternjem jeziku. Možda jedan od najvažnijih podataka za nas na početku školske godine jeste da će približno 1.290 prvaka u novoj školskoj godini učiti na mađarskom jeziku.
Arhivski snimak Anike Jeras
Na osam manjinskih jezika
Koliko učenika uči na jednom od manjinskih jezika?
– Obrazovni sistem Srbije obezbeđuje obrazovanje na maternjem jeziku. Pored srpskog, obrazovanje na maternjem jeziku se obezbeđuje i na osam drugih manjinskih jezika: albanskom, bugarskom, bošnjačkom, hrvatskom, mađarskom, rumunskom, rusinskom i slovačkom. U školskoj 2026/2027. godini, približno 27.000 učenika će učiti u osnovnim školama i 8.800 učenika u srednjim školama na jednom od manjinskih jezika. Očekujemo da će izborni predmet pod nazivom Maternji jezik sa elementima nacionalne kulture biti popularan kao i prethodnih godina, što znači da će ga ovog puta izabrati barem isto toliko učenika kao i prošle godine. Inače, za šesnaest manjina je obezbeđena mogućnost da uči o ovom izbornom predmetu na svom maternjem jeziku. Od učenika koji pohađaju nastavu na srpskom jeziku, skoro 4.000 je učilo mađarski u prethodnoj školskoj godini.
Najpopularniji smerovi
Kakva je situacija u srednjim školama, u pogledu broja učenika u prvom razredu srednje škole? Kako se razvija u odnosu na prošlu godinu? Koji su najpopularniji smerovi na mađarskom?
– U školskoj 2026/2027. godini, približno 64.400 učenika započeće školovanje u prvim razredima srednjih škola. Kao i prethodnih godina, učenici koji govore mađarski jezik i ovog puta mogli su da biraju između 34 obrazovne ustanove, odnosno 10 gimnazija, 22 srednje stručne škole i 2 umetničke srednje škole. Prema našim podacima, na mađarskom jeziku se upisao 1.071 učenik u jednu od pomenutih srednjih škola. Slično kao i prethodne školske godine, najpopularniji smerovi u ovoj školskoj godini bili su smerovi srednjih škola za darovite, smerovi gimnazija, medicinski tehničari u medicinskim školama, određeni četvorogodišnji smerovi ekonomskih srednjih škola i određeni četvorogodišnji smerovi tehničkih srednjih škola.
Koliko će odeljenja sa malim brojem učenika na mađarskom nastavnom jeziku u osnovnim i srednjim školama krenuti sa radom od septembra?
– Sa stanovišta obrazovanja na mađarskom jeziku, jedan od najvažnijih rezultata ove školske godine jeste da se sva planirana odeljenja osnovnih i srednjih škola na mađarskom jeziku i smerovi srednjih škola mogu otvoriti samostalno, čak i tamo gde je broj učenika veoma mali. I ovog puta bilo je odeljenja sa malim brojem učenika, za čije očuvanje smo, slično prethodnim godinama, i ove godine učinili sve što smo mogli. Smatram da je ovde važno naglasiti da su obrazovne ustanove morale da se obrate pokrajinskom sekretarijatu za obrazovanje, propise, javnu upravu i nacionalne manjine – nacionalne zajednice, Nacionalnom savetu mađarske nacionalne manjine i nadležnoj školskoj upravi, a na kraju i ministarstvu prosvete, samo ako broj učenika u planiranim prvim razredima ne dostigne petnaest. U vezi sa takvim zahtevima, Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine je izdao 40 pozitivnih ocena za osnovne škole i 13 za srednje škole, koje su prosleđene nadležnom pokrajinskom sekretarijatu. Škola se obraćala ministarstvu prosvete samo ako je nadležna školska uprava donela nepovoljnu odluku. Uspešna zagovaračka politika naše organizacije za zastupanje interesa je u tome što je značajan procenat zahteva već pozitivno ocenjen na ovom nivou. Od zahteva koje je ministarstvo primilo u vezi sa otvaranjem malobrojnih mađarskih odeljenja – u slučaju škola „Bratstvo-jedinstvo” u Bezdanu, „Petefi Šandor” u Doroslovu, „Jožef Atila” u Bogojevu, „Kiš Ferenc” u Telečki i „Bratstvo-jedinstvo” u Svetozar Miletiću, doneta je odluka koja je bila povoljna i korisna i za učenike i za ustanove, jer je zahvaljujući našoj intervenciji ministarstvo dozvolilo i otvaranje odeljenja u kojima je broj učenika bio znatno manji od neophodnog. U slučaju srednjih škola, u osam slučajeva je bilo neophodno reagovati na najvišem nivou kako bi se odeljenja sačuvala. I ovde se može reći da smo u svakom slučaju, zahvaljujući zalaganju SVM-a i prisustvu državnog sekretara, uspeli da pokrenemo sva odeljenja ove jeseni u skladu sa potrebama i očekivanjima. Ovo za nas nije samo statističko pitanje. Očuvanje odeljenja ili smerova sa malim brojem učenika na mađarskom nastavnom jeziku znači da naši mladi ljudi ne moraju da se odreknu obrazovanja na maternjem jeziku i da imaju priliku da nastave školovanje u svojoj zajednici ili što bliže njoj. Stoga je očuvanje svakog odeljenja na mađarskom jeziku zapravo zajedničko dostignuće i zajednički uspeh.
Registar udžbenika u pripemi
Koje nove karakteristike učenici, nastavnici i roditelji mogu očekivati u novoj školskoj godini?
– U školskoj 2026/2027. godini nastaviće se ili će biti pokrenuto više mera koje direktno utiču na učenike, nastavnike i porodice. Ponuda srednjih stručnih škola se stalno prilagođava promenljivim potrebama tržišta rada. Digitalizacija obrazovanja se takođe nastavlja. Učeničke i studentske stipendije i krediti se već prijavljuju i dodeljuju kroz digitalni sistem. Prema planovima, do kraja 2026. godine biće završen i Registar udžbenika, koji će obuhvatiti procese vezane za izbor, odobravanje i obezbeđivanje besplatnih udžbenika u jedinstvenom informacionom sistemu. Pored toga, nastaviće se sveobuhvatna reforma nastavnih planova i programa. Novi zahtevi će stvoriti osnovu za moderniji obrazovni sistem koji stavlja veći naglasak na praktična znanja i razvoj kompetencija.
257 udžbenika na mađarskom jeziku
Kakva je situacija sa udžbenicima na mađarskom jeziku? Hoće li svi potrebni udžbenici stići do škola i učenika na vreme?
– U sredu, 26. avgusta, ministarstvo prosvete objavilo je dodatak katalogu udžbenika sastavljenom za nacionalne manjine za školsku 2026/2027. godinu, koji sadrži ukupno 1.292 udžbenika. Jezička raspodela udžbenika na zvaničnom spisku za 2026/2027. jasno odražava obim i razvoj javnog obrazovnog sistema svake nacionalne manjine. Katalog sadrži 257 udžbenika na mađarskom, 190 na slovačkom, 150 na hrvatskom, 149 na bošmnjačkom, 140 na rusinskom, 126 na bugarskom, 116 na rumunskom, 79 na albanskom, 12 na bunjevačkom, 8 na ukrajinskom, 7 na romskom i po 3 na češkom i makedonskom jeziku. Postoji po 1 udžbenik na vlaškom i slovenačkom jeziku. 50 udžbenika će biti na raspolaganju učenicima koji uče na nekom od jezika manjine u nastavi srpskog kao nematernjeg jezika. Mađarska zajednica u Vojvodini i dalje ima najbogatiji izbor udžbenika među nacionalnim manjinama. Od 257 udžbenika na mađarskom jeziku, 15 je za predškolce, 188 je na raspolaganju za obrazovanje u osnovnim školama, dok se 54 odnosi na srednjoškolsko obrazovanje. Ova strukturna selekcija je dobro prilagođena održavanju kontinuiteta obrazovanja na maternjem jeziku od pripreme za školu do završetka srednjeg obrazovanja. Vlada Republike Srbije je ove godine izdvojila 72 miliona dinara za finansiranje udžbenika u malom tiražu. Zahvaljujući tome, ministarstvo prosvete će i ove godine učenicima osnovnih škola koji uče na jezicima osam nacionalnih manjina, uključujući i mađarski, besplatno obezbediti određene udžbenike državnog izdavača, Zavoda za udžbenike iz Beograda. Značajan korak napred u ovoj oblasti je to što je program podrške ove godine dodatno proširen, jer u potpunosti obuhvata učenike koji, iako uče na srpskom jeziku, izučavaju i predmet negovanja maternjeg jezika sa elementima nacionalne kulture kao izborni predmet. Isporuka ovih udžbenika osnovnim školama počela je ove nedelje. U našem slučaju, ovo se odnosi na 72 osnovne škole koje takođe nastavu izvode na mađarskom jeziku, kao i na 4 specijalne škole koje takođe nastavu izvode na mađarskom jeziku. Pored toga, učenici uče mađarski jezik sa elementima nacionalne kulture u 75 škola kao izborni predmet. Ministarstvo prosvete je obezbedilo 37 besplatnih autorskih izdanja za celokupno obrazovanje u osnovnoj školi na mađarskom jeziku, dok je još 8 obezbedio za predmet Mađarski jezik sa elementima nacionalne kulture. 37 autorskih udžbenika na mađarskom jeziku uključuju bukvar, nekoliko udžbenika, vežbanki i radnih listova za pisanje i čitanje na maternjem jeziku; ali postoje i knjige iz muzike, likovne umetnosti i istorije koje dopunjuju obrazovanje iz istorije i obrađuju mađarsku nacionalnu prošlost i istoriju Mađarske. Ukupno će približno 10.200 učenika osnovnih škola koji uče na mađarskom jeziku besplatno dobiti udžbenike koje je izdao Zavod za udžbenike, a skoro 4.000 učenika će dobiti udžbenike za predmet Mađarski jezik sa elementima nacionalne kulture. Isporuka udžbenika je već u toku. Naravno, nastaviće se i ranije uvedena socijalna besplatna dodela udžbenika od strane ministarstva prosvete, na koju imaju pravo svi učenici – bez obzira na nacionalnu i/ili etničku pripadnost – koji potiču iz socijalno ugroženih porodica; uče po individualnim planovima razvoja (IOP1, IOP2, IOP3); imaju poremećaj u razvoju ili drugi invaliditet; potiču iz višečlanih porodica u kojoj živi najmanje troje dece školskog uzrasta; ili gde je jedan roditelj preminuo ili nepoznat. Udžbenici iz ovog programa počeće da se distribuiraju učenicima od strane škola od 1. septembra. Svi ovi rezultati dokazuju da dosledna i odgovorna politika zagovaranja ima sve opipljivije rezultate iz godine u godinu. Za Savez vojvođanskih Mađara, očuvanje obrazovanja na mađarskom jeziku nije samo pitanje obrazovne politike, već i jedna od najvažnijih obaveza za budućnost naše zajednice. Sve to znači da je svakom mađarskom detetu zagarantovana mogućnost da se obrazuje na svom maternjem jeziku, bez obzira da li živi u velikom gradu ili u malom naselju u kojem živi samo nekoliko stotina ljudi. Međutim, to zahteva snažno zagovaranje interesa mađarske zajednice, kontinuirano lično prisustvo i marljiv rad – kako u Beogradu tako i u Novom Sadu, kao i u bilo kojoj mađarskoj zajednici u Vojvodini. Samo na taj način svako sačuvano školsko odeljenje, svaki udžbenik na mađarskom jeziku i pomoć svakoj mađarskoj mladoj osobi da nastavi školovanje u zemlji mogu postati dugoročna, mudra investicija u našu zajedničku budućnost, naglasila je Aniko Jeras.
Nyitókép: Pixabay
