U lavirintu upotrebe službenih jezika

Naš novinski članak možete pročitati i na mađarskom.

Danas je najbrži način informisanja stanovništva komunikacija putem interneta, pa su informacije koje pružaju javna preduzeća u Subotici gotovo bez izuzetka dostupne na srpskom jeziku na veb-sajtovima institucija. Međutim, može se postaviti pitanje da li, pošto srpski nije jedini službeni jezik Subotice, već su pored njega to i mađarski, hrvatski i bunjevački jezik, koliko i kakve informacije se mogu naći na veb-sajtovima na ovim jezicima.

Prikazuje se i na mađarskom, ali…

Ako pogledamo veb-sajt opštine Subotica, ili možda bacimo pogled na stranice Stadiona, Parkinga, JP „Palić–Ludaš” ili JKP Subotička Toplana, možemo birati da li želimo da budemo informisani na srpskom, mađarskom, hrvatskom ili bunjevačkom jeziku. Međutim, ako uporedimo, na primer, srpski i mađarski veb-sajt opštine, možemo primetiti da je prvi mnogo razrađeniji, dok drugi sadrži gramatičke greške i mnogo manje stvarnog mađarskog teksta. Ne samo da su informacije drugačije organizovane u meniju na srpskoj i mađarskoj verziji veb-stranice, nego postoje i neke koje još uvek nisu uopšte prevedene na mađarski, a neke opcije označene na mađarskom (na primer, Subotica od A do Š) zapravo uglavnom sadrže tekst na srpskom jeziku. Veb-stranica opštine takođe ima ugrađeni automatski prevodilac, koji, iako manje precizno, pokušava da pruži informacije na mnogim jezicima.
Manje greške se mogu naći i na mađarskoj veb-stranici toplane, ali ona jasno pruža informacije, kao što to radi i veb-stranica Stadiona, koja, kada kliknete na bunjevački jezik, ukazuje da je ova verzija još uvek u izradi. Drugačiji problem se može primetiti kod Stadiona: izgleda da mađarska stranica nije ažurirana istovremeno sa srpskom stranicom, pa trenutno stranica na srpskom jeziku prikazuje veće cene u cenovniku za neke od svojih objekata, uključujući i Prozivku. JP „Palić–Ludaš” dostupan je na sva četiri jezika, ali kada kliknete na tačku u meniju „Vesti”, dok poslednji unos na srpskom datira iz 2025. godine, na mađarskom nije bilo vesti od 2023. godine. Kada smo već kod vesti, važno je posmatrati na kom jeziku pojedinačni veb-sajtovi saopštavaju aktuelne događaje: za razliku od JP „Palić–Ludaš”, veb-sajt Stadiona može da služi kao dobar primer, jer se ovde vesti objavljuju i na srpskom i na mađarskom jeziku.

Uprkos svim njihovim manama, nema sumnje da gore navedena javna preduzeća mogu poslužiti kao dobri primeri za institucije koje ne nude četiri opcije. Iako veb-sajt JKP Pogrebno „Subotica” ne sadrži bunjevački jezik, nudi hrvatsku i gotovo savršenu mađarsku verziju pored srpskog.
Veb-sajtovi JKP Čistoća i zelenilo i JKP Vodovod i kanalizacija dostupni su na mađarskom, ali ne i na hrvatskom ili bunjavačkom jeziku za stanovnike Subotice. Neke stranice sa mađarskim i srpskim prevodima dopunjene su engleskim jezikom, što važi i za veb-sajt Suboticagasa. Veb-sajt Suboticagasa, iako mađarska jezička opcija nije samo fasada, sadrži više nespretnih prevoda, grešaka u upotrebi reči i nedoslednosti. Na primer, upotreba imena Subotica, koje se u tekstovima pojavljuje pod svojim ispravnim mađarskim nazivom, ali i pod nazivima „Szubotica” i „Subotica”. Međutim, pozitivno stvar je što njihovi dokumenti uključuju srpska, mađarska i hrvatska dokumenta, dok drugi veb-sajtovi često imaju dokumenta samo na srpskom.
Dimničar, JKP Subotičke pijace i JP za upravljanje putovima, urbanističko planiranje i stanovanje još uvek nisu obezbedili verziju na drugom jeziku osim na srpskom; u slučaju pijaca, na primer, samo se naziv preduzeća pojavljuje na nekoliko jezika u zaglavlju veb-stranice. Među njima je i jedna koja ne samo da ima samo srpski, već i isključivo ćirilični tekst, što mnogim ljudima dodatno otežava razumevanje, zbog čega za nekoliko ranije pomenutih sajtova preporučuje barem srpski tekst na latinici.

Postoje preduzeća kod kojih se kreiranje višejezičnih veb-stranica opravdava jednostavno zato što ih često koriste ljudi koji, kao nerezidenti, gotovo sigurno ne govore ovaj jezik. Javni prevoz koriste i stranci, na primer. Veb-stranica JP „Transjug” na mađarskom jeziku je mnogo poboljšana u poređenju sa starim „Sutransom”, ali ne sadrži englesku verziju, na primer. Prethodna veb-stranica Turističke organizacije Grada Subotice, koja se posebno fokusira na turiste, bila je dostupna na srpskom, mađarskom i engleskom jeziku, ali možemo pronaći neke kritike u vezi sa mađarskim prevodima. Iako su duži mađarski tekstovi i opisi uglavnom tačno predstavljeni na sajtu, meni sa nazivima od jedne reči koje se mogu otvoriti na početnoj stranici ostavljale su utisak da su prevedene sa srpskog jezika automatskim prevodiocem, jer izvorni govornik mađarskog jezika sigurno ne bi izabrao takve formulacije. U prethodnoj verziji turističkog veb-sajta, mađarske vesti su takođe bile na srpskom. Međutim, pre nekoliko dana objavljena je nova verzija veb-sajta, koja sada zapravo objavljuje i mađarske vesti i, osim nekoliko grešaka u kucanju (na primer, „Bogojvar“), ostavlja mnogo bolji utisak od prethodne verzije, a ovo poboljšanje je za svaku pohvalu.

Ima prostora za poboljšanje

Jasno je da, dok neka preduzeća obraćaju pažnju na to da govornici službenih jezika manjina mogu da pronađu informacije na njihovim veb-stranicama jednako lako kao i stanovnici koji govore srpski, mnoge druge delimično ili potpuno ignorišu ovu mogućnost. Primer javnih preduzeća u Subotici ne ukazuje jasno kakva očekivanja možemo postaviti u pogledu njihovog pristupa službenoj upotrebi jezika na internetu, pa smo se sa našim pitanjem obratili Nacionalnom savetu mađarske nacionalne manjine.

– Ustav Republike Srbije garantuje pravo nacionalnih manjina da službeno koriste svoj maternji jezik, što je detaljno regulisano Zakonom o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina i Zakonom o službenoj upotrebi jezika i pisma. Na osnovu ovih zakona, u lokalnim samoupravama gde je jezik manjine u službenoj upotrebi, opštinski organi, ustanove i javna preduzeća koja obavljaju javne poslove dužni su da obezbede uslove za službenu upotrebu ovog jezika, saznali smo od Ramone Tot, članice izvršnog odbora nacionalnog saveta zadužene za upotrebu službenog jezika i pisma. Ona je rekla da to znači da u onim opštinama u kojima je mađarski ili neki drugi manjinski jezik u službenoj upotrebi, opštinska javna preduzeća koja obavljaju javne poslove takođe moraju da obezbede upotrebu ovih jezika tokom službene komunikacije sa stanovništvom. Ovo se ne odnosi samo na javna komunalna preduzeća, već i na javna preduzeća koja posluju na teritoriji opština sa više od jednog službenog jezika, i ne samo na administraciju i pojedinačne administrativne postupke, već i na javno informisanje. – Shodno tome, saopštenja od javnog interesa, pozivi, servisne informacije, obaveštenja o nestancima struje, poremećajima u snabdevanju vodom, odvozu otpada ili drugim javnim uslugama su opravdana i očekuje se da budu objavljena na službeno upotrebljenim jezicima.

Članica izvršnog odbora nacionalnog saveta je dodala da iako zakoni ne navode posebno veb-stranice javnih preduzeća, iz odredbi o upotrebi službenih jezika i njihovoj nameni jasno proizilazi da digitalna komunikacija nije izuzetak. Veb-stranice su primarne informativne platforme, gde se takođe prikazuju najvažnije informacije u vezi sa uslugama, saopštenjima, informacijama za korisnike, obrascima, opcijama elektronske administracije, tarifama, konkursima i drugim sadržajem od javnog interesa.
– Ovo posebno važi za višenacionalne lokalne samouprave poput Subotice, gde su, pored srpskog, u službenoj upotrebi i mađarski, hrvatski i bunjevački jezik, dodala je Ramona Tot. – Prema Nacionalnom savetu mađarske nacionalne manjine, višejezično funkcionisanje veb-stranica više nije samo pitanje zakona o službenoj upotrebi jezika, već i osnovni uslov za jednak pristup javnim uslugama. Sa porastom elektronske administracije, digitalne platforme sve više postaju primarna mesta zvanične komunikacije, stoga se i jezici manjina u službenoj upotrebi moraju pojaviti na tim platformama.

Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine: Jačanje jezičkih prava vojvođanskih Mađara je prioritet

Kao što je naš list ranije objavio, nacionalni savet pokušava da ojača sprovođenje jezičkih prava vojvođanskih Mađara svojom strategijom za upotrebu službenog jezika i pisma za period 2027–2029. Ramona Tot je otkrila da Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine definiše kao visok prioritet obezbeđivanje potpunog pristupa elektronskoj administraciji i uslugama elektronske uprave na mađarskom jeziku, i da sve funkcije i informativni sadržaji centralnih i lokalnih digitalnih sistema dostupni na srpskom jeziku treba da budu dostupni i na manjinskim jezicima u službenoj upotrebi.
– Ovo nije samo pitanje tehničkog razvoja, već jedan od najvažnijih uslova za sprovođenje prava na upoterbu službenog jezika. Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine stoga nastavlja da poziva lokalne samouprave i javna preduzeća koja obavljaju javne poslove da u potpunosti sprovode zakone o upotrebi službenog jezika u svojim digitalnim komunikacijama, rekla je ona.
Članica izvršnog odbora je sumirala svoju poruku na sledeći način:
– Svrha upotrebe službenog jezika nije samo formalno poštovanje zakona, već i osiguravanje da svi građani imaju pristup informacijama koje utiču na njihov svakodnevni život na njihovom maternjem jeziku. Ovo je posebno važno u slučaju preduzeća koje pružaju javne usluge i koje su u svakodnevnom kontaktu sa stanovništvom, rekla je Ramona Tot.